Ai cũng có một câu trả lời gọn gàng cho câu hỏi vì sao muốn ra nước ngoài sống, và câu đó hiếm khi là lý do thật. Điều này không phải vì người ta nói dối — mà vì câu trả lời gọn gàng là câu được mài qua hàng chục lần kể lại, trong khi lý do thật thì rối, riêng tư, và đôi khi chính mình cũng không thích nhìn thẳng vào.
Vì sao phân biệt hai thứ đó lại quan trọng
Ba lý do, và cả ba đều xuất hiện muộn — sau khi đã đi.
Lý do thật là thứ giữ bạn qua năm đầu tiên. Năm đầu ở một nơi mới khó theo cách mà không ai kể trước, và trong những tháng khó đó, lý do bạn dùng để giải thích với người khác không đỡ được bạn. Chỉ lý do thật mới đỡ được.
Lý do thật quyết định việc bạn đi đâu và đi thế nào. Hai người cùng nói "muốn tương lai tốt hơn cho con" có thể cần hai lựa chọn hoàn toàn khác nhau, tuỳ vào điều thật sự nằm dưới câu đó.
Và lý do thật là thước đo duy nhất để biết mình đã đạt được chưa. Nếu bạn không biết mình đi vì điều gì, bạn sẽ không biết lúc nào mình có thể nói rằng nó đã đáng.
Ba cơ chế tạo ra khoảng cách
Không cơ chế nào trong đây là lỗi của ai.
Lý do phải nghe được. Khi giải thích với cha mẹ, với đồng nghiệp, với người quen, bạn cần một câu vừa thật vừa không mở ra tranh cãi. Câu đó dần thành câu mặc định, và nó thay thế cho việc tự hỏi.
Lý do phải nghe có lý. Một số động cơ rất thật lại khó nói — chán, mệt, muốn biến mất khỏi một hoàn cảnh, muốn chứng minh điều gì đó với ai đó. Chúng bị thay bằng những lý do dễ trình bày hơn.
Và lý do phải nghe ổn định. Nói rằng mình đang không chắc thì khó, nhất là khi người khác đang chờ một câu trả lời dứt khoát — nên sự không chắc chắn bị giấu đi, kể cả với chính mình.
Bốn câu hỏi giúp tìm lý do thật
Trả lời bằng cách viết ra, không trả lời trong đầu — viết ra làm lộ những chỗ mình nói vòng.
"Nếu ngày mai mọi thứ ở đây thay đổi theo hướng tốt nhất có thể, tôi có còn muốn đi không?" Nếu có, động cơ của bạn hướng tới một nơi. Nếu không, nó hướng ra khỏi nơi này — và đó là hai chuyện rất khác nhau, mà bài sau của chuyên mục sẽ nói kỹ.
"Điều gì ở cuộc sống hiện tại làm tôi mệt nhất?" Rồi hỏi tiếp: việc chuyển đi có xử lý được điều đó không, hay nó sẽ đi theo tôi.
"Nếu không ai biết tôi đã đi, tôi có còn muốn đi không?" Câu này lọc ra phần động cơ liên quan tới cách người khác nhìn mình.
"Ba năm sau khi đến, điều gì phải đúng thì tôi mới thấy quyết định này là đúng?" Câu trả lời cho câu này chính là lý do thật của bạn, viết dưới dạng một điều kiện kiểm chứng được.
Điều cần nói rõ về sự trung thực này
Không có động cơ nào là xấu. Muốn thu nhập cao hơn, muốn rời khỏi một hoàn cảnh, muốn sống ở nơi ít người biết mình — tất cả đều là lý do thật của những người thật, và không cái nào đáng xấu hổ.
Vấn đề không phải là động cơ nào đúng, mà là bạn có biết động cơ của mình không. Một người biết rõ mình đi vì muốn thoát khỏi một hoàn cảnh sẽ chuẩn bị khác hẳn một người tưởng mình đi vì tương lai của con.
Và bạn không cần kể lý do thật cho ai cả. Câu trả lời gọn gàng dành cho những cuộc trò chuyện ở tiệc cưới vẫn có ích của nó. Chỉ là đừng để nó thay thế cho câu trả lời bạn tự cho mình.
Bài tập của chuyên mục này
Lấy một tờ giấy, viết câu trả lời bạn thường nói với người khác khi được hỏi vì sao muốn đi. Một câu, đúng như bạn vẫn nói.
Rồi ở dưới, viết ba câu bắt đầu bằng "thật ra là vì…". Không cần hay, không cần gọn, không cho ai đọc.
Cất tờ giấy đó đi và đọc lại sau một tuần. Nếu ba câu ở dưới vẫn đúng sau một tuần, bạn đã có thứ để làm việc cùng trong suốt bảy chuyên mục còn lại của site này — và trong suốt quá trình quyết định của mình.
Vì sao lý do nói ra thường khác lý do thật?
Vì lý do nói ra phải nghe được, nghe có lý và nghe ổn định — ba yêu cầu đó lọc bỏ những động cơ rối, riêng tư hoặc chưa chắc chắn, và câu trả lời gọn gàng dần thay thế cho việc tự hỏi.
Vì sao phải biết lý do thật của mình?
Vì nó là thứ giữ bạn qua năm đầu tiên, nó quyết định bạn đi đâu và đi thế nào, và nó là thước đo duy nhất để biết lúc nào bạn có thể nói rằng quyết định đã đáng.
Có câu hỏi nào giúp tìm lý do thật không?
Bốn câu: nếu mọi thứ ở đây tốt nhất có thể tôi có còn muốn đi không, điều gì làm tôi mệt nhất và chuyển đi có xử lý được nó không, nếu không ai biết tôi đã đi tôi có còn muốn đi không, và ba năm sau điều gì phải đúng thì quyết định này mới là đúng.
Có động cơ nào là sai không?
Không. Muốn thu nhập cao hơn, muốn rời khỏi một hoàn cảnh, muốn sống ở nơi ít người biết mình — tất cả đều chính đáng. Vấn đề không phải động cơ nào đúng mà là bạn có biết động cơ của mình không.
