Tấm bằng vẫn là của bạn, nhưng quyền hành nghề mà nó cho thì dừng lại ở biên giới của nước đã cấp. Đây là một trong những điều gây bất ngờ nhiều nhất cho người chuyển đi, và nó là thứ phải biết trước khi quyết định chứ không phải sau khi đã tới.
Vì sao lại như vậy
Ba lý do, và chúng đều hợp lý từ góc nhìn của nước tiếp nhận.
Quyền hành nghề do từng nước cấp theo luật của mình, vì họ chịu trách nhiệm về chất lượng dịch vụ trên lãnh thổ của họ — đặc biệt với những nghề liên quan tới sức khoẻ, an toàn và tài sản của người dân.
Nội dung đào tạo khác nhau giữa các hệ thống, và một số phần gắn chặt với luật pháp hoặc chuẩn kỹ thuật của chính nước đó.
Và họ không có cách kiểm chứng trực tiếp chất lượng của một chương trình đào tạo ở nước ngoài, nên phải dựa vào một quy trình đánh giá — và quy trình nào cũng tốn thời gian.
Ba nhóm ngành theo mức độ ràng buộc
Biết mình thuộc nhóm nào là bước đầu tiên, và nó đổi toàn bộ phép tính.
Nhóm ràng buộc chặt: những nghề mà muốn hành nghề phải có giấy phép của chính nước đó. Với nhóm này, không có giấy phép thì không làm được, dù bạn có bao nhiêu năm kinh nghiệm. Thường gồm các nghề y tế, pháp lý, và một số nghề kỹ thuật liên quan tới an toàn.
Nhóm ràng buộc vừa: không bắt buộc giấy phép nhưng nhà tuyển dụng yêu cầu bằng cấp được công nhận hoặc chứng chỉ của địa phương. Ở đây có thể vào nghề trước rồi bổ sung sau.
Và nhóm ràng buộc nhẹ: nhà tuyển dụng quan tâm tới năng lực thể hiện được hơn là bằng cấp. Nhiều nghề trong công nghệ, sáng tạo và kinh doanh thuộc nhóm này.
Bốn điều cần tìm hiểu trước khi quyết định
Không phải để làm thủ tục ngay, mà để biết cái giá của mình là bao nhiêu.
Nghề của tôi ở nước đó thuộc nhóm nào trong ba nhóm trên? Đây là câu quyết định.
Nếu thuộc nhóm chặt, quá trình để được hành nghề gồm những bước gì và mất khoảng bao lâu? Hỏi cơ quan quản lý ngành nghề của nước đó — họ là nơi duy nhất trả lời chính xác.
Trong thời gian chưa được hành nghề, tôi làm gì? Nhiều ngành có các vị trí hỗ trợ cho phép ở lại trong ngành với vai trò thấp hơn, và biết trước điều đó đổi rất nhiều.
Và có ai đã đi con đường này chưa? Tìm và hỏi một người cùng ngành đã chuyển sang nước đó có giá trị hơn mọi tài liệu — họ biết những chỗ mà văn bản không nói.
Sai lầm hay gặp ở giai đoạn này
Ba sai lầm, và cả ba đều tốn nhiều năm.
Giả định rằng bằng của một trường có tiếng thì ở đâu cũng được công nhận. Danh tiếng của trường và sự công nhận về mặt hành nghề là hai chuyện hoàn toàn khác nhau.
Để việc tìm hiểu này tới sau khi đã đến. Với ngành ràng buộc chặt, thông tin này có thể đổi cả quyết định đi hay ở — nên nó thuộc giai đoạn trước, không phải giai đoạn sau.
Và nghe thông tin từ người không cùng ngành. Quy định rất khác nhau giữa các ngành ngay trong cùng một nước, nên kinh nghiệm của một người bạn làm nghề khác gần như không dùng được cho bạn.
Bài tập
Viết tên nghề của bạn và tìm xem ở nơi bạn đang cân nhắc, nghề đó có nằm trong danh mục nghề có điều kiện không. Cơ quan quản lý ngành nghề của nước đó thường công bố danh mục này.
Rồi viết một con số: số tháng bạn ước tính để được hành nghề trở lại. Nếu bạn không tìm được con số nào, đó chính là việc cần làm tiếp theo — và nó phải làm xong trước khi bạn quyết định, không phải sau.
Vì sao bằng cấp không tự có giá trị ở nước khác?
Vì quyền hành nghề do từng nước cấp theo luật của mình, vì nội dung đào tạo khác nhau giữa các hệ thống, và vì họ không kiểm chứng trực tiếp được chất lượng một chương trình ở nước ngoài nên phải qua quy trình đánh giá.
Có mấy nhóm ngành theo mức ràng buộc?
Ba: nhóm chặt cần giấy phép của chính nước đó mới hành nghề được, nhóm vừa không bắt buộc giấy phép nhưng nhà tuyển dụng yêu cầu bằng được công nhận, và nhóm nhẹ nơi năng lực thể hiện được quan trọng hơn bằng cấp.
Cần tìm hiểu gì trước khi quyết định?
Nghề của bạn thuộc nhóm nào, nếu thuộc nhóm chặt thì quá trình gồm bước gì và mất bao lâu, trong thời gian chưa được hành nghề thì làm gì, và có ai cùng ngành đã đi con đường này chưa.
Sai lầm hay gặp là gì?
Giả định bằng của trường có tiếng thì ở đâu cũng được công nhận, để việc tìm hiểu tới sau khi đã đến, và nghe thông tin từ người không cùng ngành — quy định rất khác nhau giữa các ngành.
