Có nghề mang theo được gần như nguyên vẹn qua biên giới, có nghề gần như phải làm lại từ đầu — và biết nghề của mình thuộc loại nào là dữ kiện quan trọng nhất trong cả chuyên mục này. Nó không nói bạn nên đi hay không, nhưng nó nói cho bạn biết cái giá sẽ là bao nhiêu.
Ba trục quyết định nghề có chuyển được không
Gần như mọi nghề đều nằm ở đâu đó trên ba trục này.
Nghề gắn với kỹ năng phổ quát. Cái bạn làm được thì ở đâu cũng làm được vì nó không phụ thuộc vào luật pháp hay bối cảnh địa phương — nhiều nghề kỹ thuật, sáng tạo và sản xuất thuộc nhóm này.
Nghề gắn với hệ thống địa phương. Giá trị của bạn nằm ở việc hiểu luật, quy định, thị trường và cách vận hành của một nơi cụ thể. Khi chuyển đi, phần lớn giá trị đó không đi theo.
Và nghề gắn với mạng lưới. Bạn có việc vì người ta biết bạn. Loại này chuyển đi khó nhất trong ba loại, vì mạng lưới là thứ mất nhiều năm nhất để xây lại — và nó không thể học được nhanh như kỹ năng.
Bốn câu để tự xếp loại nghề của mình
Trả lời thật, và câu trả lời có thể khác với điều bạn muốn nó là.
"Nếu tôi làm việc này ở một nước khác, bao nhiêu phần trong kiến thức của tôi vẫn đúng?" Một người làm về luật hay kế toán thuế sẽ có câu trả lời rất khác một người viết phần mềm.
"Khách hàng hoặc công việc của tôi đến từ đâu?" Nếu chủ yếu từ giới thiệu và quan hệ, nghề của bạn gắn mạnh với mạng lưới.
"Công việc của tôi có đòi hiểu ngôn ngữ và văn hoá ở mức tinh tế không?" Nghề đòi thuyết phục, đàm phán, viết lách hoặc dạy học chịu ảnh hưởng của trục này rất mạnh.
"Và tôi có bằng chứng về năng lực mà người ngoài đọc được không?" Sản phẩm, công trình, hồ sơ dự án, chứng chỉ quốc tế — chúng là thứ vượt biên giới được, trong khi uy tín truyền miệng thì không.
Điều này có nghĩa gì với từng nhóm
Ba hướng chuẩn bị khác nhau.
Nếu nghề bạn gắn với kỹ năng phổ quát: tập trung vào ngôn ngữ làm việc và vào việc xây một hồ sơ mà người ở nơi đó đọc được. Khoảng lùi của bạn có xu hướng ngắn nhất.
Nếu gắn với hệ thống địa phương: phép tính của bạn nặng hơn, và bạn cần quyết định sớm giữa hai hướng — học lại hệ thống mới, hay chuyển sang một vai trò dùng được phần kiến thức cũ, chẳng hạn làm việc với chính cộng đồng người từ nước bạn.
Và nếu gắn với mạng lưới: việc cần làm trước khi đi là bắt đầu xây mạng lưới ở nơi đó từ bây giờ, chứ không phải sau khi đến. Đây là việc làm được từ xa và nó rút ngắn giai đoạn đầu nhiều hơn bất kỳ việc gì khác.
Một nhóm đặc biệt: người làm chủ
Ba điểm đáng nói riêng.
Doanh nghiệp của bạn thường không chuyển đi cùng bạn, và việc điều hành từ xa khó hơn nhiều so với hình dung — múi giờ, sự có mặt, và mức độ tin cậy khi không ai thấy bạn.
Kinh nghiệm làm chủ ở một nơi không tự chuyển thành lợi thế ở nơi khác, vì phần lớn nó là hiểu biết về thị trường và quan hệ tại chỗ.
Nhưng nó chuyển thành một thứ khác: khả năng tự tổ chức, chịu bất định và bắt đầu từ con số không. Ba điều đó thật sự có giá trị trong giai đoạn đầu, và nhiều người làm chủ đi qua khoảng lùi tốt hơn họ tưởng vì điều này.
Bài tập
Viết ba dòng: kỹ năng của tôi, hiểu biết hệ thống của tôi, mạng lưới của tôi. Chia một trăm phần trăm cho ba dòng đó theo tỉ lệ mà chúng đóng góp vào thu nhập hiện tại của bạn.
Phần trăm của dòng thứ nhất là phần bạn mang theo được. Hai dòng còn lại là phần bạn phải xây lại.
Nếu dòng thứ nhất dưới một nửa, hãy coi đó là dữ kiện quan trọng — không phải để từ bỏ, mà để chuẩn bị đúng và để đặt kỳ vọng về thời gian cho thực tế hơn.
Nghề nào chuyển đi dễ nhất?
Nghề gắn với kỹ năng phổ quát — cái bạn làm được không phụ thuộc vào luật pháp hay bối cảnh địa phương. Nhiều nghề kỹ thuật, sáng tạo và sản xuất thuộc nhóm này.
Nghề nào khó chuyển nhất?
Nghề gắn với mạng lưới, vì bạn có việc do người ta biết bạn — và mạng lưới là thứ mất nhiều năm nhất để xây lại, không học nhanh được như kỹ năng.
Làm sao tự xếp loại nghề của mình?
Bốn câu: bao nhiêu phần kiến thức của tôi vẫn đúng ở nước khác, công việc của tôi đến từ đâu, công việc có đòi hiểu ngôn ngữ và văn hoá ở mức tinh tế không, và tôi có bằng chứng năng lực mà người ngoài đọc được không.
Người làm chủ thì sao?
Doanh nghiệp thường không chuyển đi cùng bạn và điều hành từ xa khó hơn hình dung. Nhưng khả năng tự tổ chức, chịu bất định và bắt đầu từ số không thì chuyển theo được — và chúng có giá trị thật trong giai đoạn đầu.
