Gần như ai chuyển sang sống ở một nước khác cũng đi qua một khoảng lùi trong sự nghiệp, và đó là cái giá ít được tính nhất trong mọi cuộc bàn về việc ra đi. Nó không phải dấu hiệu bạn chọn sai — nó là đặc điểm cấu trúc của việc bắt đầu lại trong một hệ thống mà bạn chưa có lịch sử.
Vì sao khoảng lùi này gần như không tránh được
Bốn lý do, và chúng cộng lại.
Bằng cấp của bạn cần được công nhận, và quá trình đó tốn thời gian — đôi khi kết quả là một mức thấp hơn mức bạn đang có.
Kinh nghiệm của bạn bị chiết khấu vì nhà tuyển dụng không biết các tổ chức bạn từng làm và không đọc được bối cảnh của thành tựu bạn kể.
Bạn không có mạng lưới, trong khi ở phần lớn thị trường lao động thì mạng lưới quan trọng ngang hoặc hơn hồ sơ.
Và ngôn ngữ làm việc. Kể cả khi bạn thành thạo, làm việc bằng ngôn ngữ thứ hai tiêu tốn một phần năng lượng mà người bản ngữ không phải trả — và nó lộ rõ nhất ở những việc đòi thuyết phục, đàm phán, lãnh đạo.
Ba giai đoạn của khoảng lùi
Biết trình tự này giúp bạn biết mình đang ở đâu thay vì nghĩ mình đang thất bại.
Giai đoạn mất vị thế. Bạn làm công việc dưới mức năng lực, hoặc chưa làm gì cả. Đây là giai đoạn nặng nhất về mặt tinh thần vì nó chạm vào danh tính chứ không chỉ chạm vào thu nhập.
Giai đoạn xây lại nền. Có việc, có đồng nghiệp, bắt đầu hiểu cách hệ thống đó vận hành. Tiến bộ thật nhưng chậm và ít thấy được.
Và giai đoạn bắt nhịp, khi kinh nghiệm cũ của bạn bắt đầu có giá trị trở lại vì nay nó được đặt trong một bối cảnh mà người ta đọc được.
Yếu tố làm khoảng lùi dài hay ngắn
Bốn yếu tố, và ba trong bốn nằm trong tầm chuẩn bị của bạn.
Nghề của bạn thuộc loại nào. Bài sau của chuyên mục nói kỹ — có nghề đi theo người, có nghề gắn chặt với một hệ thống cụ thể.
Trình độ ngôn ngữ ở mức làm việc, không phải mức giao tiếp. Đây là khác biệt lớn và là yếu tố cải thiện được nhiều nhất trước khi đi.
Việc bạn đã có sẵn liên hệ nào ở đó chưa. Một người quen trong ngành rút ngắn giai đoạn đầu rất đáng kể.
Và việc bạn có chấp nhận giai đoạn một hay không. Người chấp nhận làm dưới mức một thời gian thường qua nhanh hơn người chờ đúng vị trí xứng đáng — dù cả hai lựa chọn đều có lý.
Cách định giá cái giá này trước khi quyết định
Bốn câu, trả lời bằng cách viết ra.
"Tôi chịu được bao lâu ở giai đoạn một?" Trả lời bằng số tháng, và trả lời cả về mặt tài chính lẫn tinh thần.
"Nếu sau khoảng đó tôi vẫn chưa có việc đúng ngành, tôi sẽ làm gì?" Có một phương án dự phòng làm giai đoạn một dễ chịu hơn nhiều.
"Phần nào trong danh tính của tôi gắn với công việc hiện tại?" Câu này ít người hỏi và nó là câu quan trọng nhất trong bốn câu.
"Và nếu sự nghiệp của tôi không bao giờ trở lại mức hiện tại, quyết định này còn đáng không?" Nếu câu trả lời vẫn là có vì những lý do khác, bạn đang ở vị thế vững. Nếu là không, bạn cần biết điều đó bây giờ.
Một điều nên nói cho cân bằng
Rất nhiều người vượt qua khoảng lùi này và đi xa hơn mức họ có thể đạt được nếu ở lại. Khoảng lùi là một giai đoạn, không phải một kết cục.
Và với một số người, việc phải bắt đầu lại lại mở ra một hướng đi mà họ chưa từng nghĩ tới. Đây không phải câu an ủi — nó là điều xảy ra đủ thường xuyên để đáng nhắc.
Nhưng cả hai điều trên chỉ có ý nghĩa nếu bạn bước vào với mắt mở. Người biết trước có khoảng lùi và đã tính cho nó đi qua nó khác hẳn người tưởng mình sẽ tiếp tục từ chỗ đang đứng.
Bài tập
Viết chức danh hiện tại của bạn ở đầu trang. Bên dưới, viết ba công việc bạn sẵn sàng làm trong giai đoạn một.
Nếu bạn không viết nổi ba dòng đó, hãy ngồi với điều đó thêm một lúc. Không phải vì nó có nghĩa là bạn không nên đi — mà vì nó cho biết cái giá nghề nghiệp đang là một phần lớn trong phép tính của bạn, và phần đó cần được nhìn thẳng trước khi đi tiếp.
Vì sao gần như ai chuyển đi cũng có khoảng lùi nghề nghiệp?
Bốn lý do cộng lại: bằng cấp cần được công nhận, kinh nghiệm bị chiết khấu vì nhà tuyển dụng không đọc được bối cảnh, bạn chưa có mạng lưới, và làm việc bằng ngôn ngữ thứ hai tiêu tốn thêm năng lượng.
Khoảng lùi có mấy giai đoạn?
Ba: giai đoạn mất vị thế khi làm dưới mức năng lực, giai đoạn xây lại nền khi đã có việc và bắt đầu hiểu hệ thống, và giai đoạn bắt nhịp khi kinh nghiệm cũ có giá trị trở lại.
Yếu tố nào làm khoảng lùi ngắn lại?
Nghề của bạn thuộc loại đi theo người hay gắn với một hệ thống, trình độ ngôn ngữ ở mức làm việc chứ không phải giao tiếp, việc đã có liên hệ trong ngành ở đó, và việc bạn có chấp nhận giai đoạn một hay không.
Nên tự hỏi gì để định giá cái giá này?
Tôi chịu được bao lâu ở giai đoạn một về cả tài chính lẫn tinh thần, nếu hết khoảng đó vẫn chưa có việc đúng ngành thì làm gì, phần nào trong danh tính của tôi gắn với công việc, và nếu sự nghiệp không bao giờ trở lại mức hiện tại thì quyết định này còn đáng không.
