Con bạn gần như chắc chắn sẽ nói ngôn ngữ mới như người bản xứ, và điều ít ai nói trước là tiếng mẹ đẻ thường đi theo hướng ngược lại — nhanh hơn nhiều so với hình dung của cha mẹ. Đây là một trong những điều khiến các gia đình bất ngờ nhất sau vài năm, và nó gần như phòng được nếu biết trước.
Điều xảy ra với ngôn ngữ mới
Ba điểm, và chúng là tin tốt.
Trẻ nhỏ đạt mức bản ngữ rất nhanh, và ở tuổi tiểu học thì thường trong vòng một tới hai năm với ngôn ngữ giao tiếp.
Ngôn ngữ học thuật mất lâu hơn nhiều — khả năng đọc hiểu văn bản phức tạp, viết luận, làm toán bằng ngôn ngữ đó. Đây là điều mà cha mẹ hay nhầm: con nói trôi chảy không có nghĩa là con đã theo kịp ở lớp.
Và trong khoảng thời gian giữa hai mốc đó, kết quả học tập của trẻ thường giảm. Việc này là bình thường và tạm thời, nhưng nếu không biết trước thì cha mẹ dễ đọc nó thành trẻ kém đi.
Điều xảy ra với tiếng mẹ đẻ
Bốn điểm, và đây là phần cần chuẩn bị.
Trẻ mất khả năng tiếng mẹ đẻ nhanh hơn người lớn tưởng, đặc biệt khi nó chỉ được dùng ở nhà và chỉ trong các chủ đề sinh hoạt.
Trẻ thường hiểu được nhưng trả lời bằng ngôn ngữ mới. Đây là giai đoạn chuyển tiếp và nó là dấu hiệu cần chú ý, vì từ đó tới việc không nói được nữa là một bước ngắn.
Vốn từ bị giới hạn ở mức của tuổi khi rời đi, nên một đứa trẻ đi lúc tám tuổi có thể vẫn nói tiếng mẹ đẻ ở trình độ tám tuổi khi đã hai mươi.
Và khả năng đọc viết thường mất đầu tiên, vì nó không được dùng hằng ngày.
Vì sao điều này quan trọng hơn vẻ ngoài
Ba lý do, và chúng đều xuất hiện muộn.
Quan hệ với ông bà. Khi cháu không nói được và ông bà không nói được ngôn ngữ kia, quan hệ đó teo lại thành những cuộc gọi ngắn và những nụ cười — và cả hai bên đều buồn về điều đó.
Quan hệ giữa con với chính bạn. Nhiều cha mẹ nói rằng họ không thể trò chuyện sâu với con bằng ngôn ngữ thứ hai của mình, trong khi con lại không đủ tiếng mẹ đẻ để nghe — và cuộc trò chuyện dừng ở mức bề mặt.
Và mối liên hệ với gốc gác, điều mà nhiều người trẻ tìm lại vào tuổi hai mươi và thấy rất khó vì đã mất nền tảng từ nhỏ.
Bốn việc giữ được tiếng mẹ đẻ
Chúng đều đòi sự kiên trì, và cha mẹ thường là người bỏ cuộc trước chứ không phải trẻ.
Giữ một nguyên tắc rõ ràng ở nhà và giữ nó nhất quán. Chẳng hạn ở nhà chỉ nói tiếng mẹ đẻ. Sự nhất quán quan trọng hơn mức độ nghiêm khắc.
Mở rộng chủ đề vượt ra khỏi sinh hoạt hằng ngày. Ngôn ngữ chỉ dùng để nói chuyện ăn uống và học hành sẽ dừng ở vốn từ đó.
Dạy đọc và viết, dù chỉ ở mức cơ bản. Đây là phần tốn công nhất và cũng là phần quyết định nhất, vì đọc được là cánh cửa để tự duy trì về sau.
Và tạo lý do thật để dùng. Gọi ông bà đều đặn, về thăm quê, gặp trẻ khác cùng ngôn ngữ. Trẻ giữ một ngôn ngữ vì nó có ích trong đời sống của chúng, không vì cha mẹ muốn.
Bài tập
Viết ra một câu trả lời: khi con tôi hai mươi tuổi, tôi muốn con nói được tiếng mẹ đẻ ở mức nào? Nói chuyện được với ông bà, đọc được, hay chỉ hiểu được.
Rồi viết việc bạn sẽ làm mỗi tuần để đạt mức đó. Nếu bạn không viết được việc nào, mức thực tế sẽ thấp hơn mức bạn vừa viết ở câu trên — và biết điều đó từ bây giờ tốt hơn là biết sau mười năm.
Trẻ học ngôn ngữ mới nhanh thế nào?
Ngôn ngữ giao tiếp thường trong một tới hai năm ở tuổi tiểu học. Nhưng ngôn ngữ học thuật mất lâu hơn nhiều, và trong khoảng giữa hai mốc đó kết quả học tập thường giảm — điều này bình thường và tạm thời.
Tiếng mẹ đẻ của trẻ mất nhanh không?
Nhanh hơn người lớn tưởng, đặc biệt khi nó chỉ dùng ở nhà và chỉ trong chủ đề sinh hoạt. Vốn từ bị giới hạn ở mức của tuổi khi rời đi, và khả năng đọc viết thường mất đầu tiên.
Vì sao điều đó quan trọng?
Vì quan hệ với ông bà teo lại khi hai bên không nói được với nhau, vì nhiều cha mẹ không trò chuyện sâu được với con bằng ngôn ngữ thứ hai của mình, và vì mối liên hệ với gốc gác rất khó tìm lại ở tuổi trưởng thành.
Làm sao giữ được tiếng mẹ đẻ cho con?
Giữ một nguyên tắc rõ ràng và nhất quán ở nhà, mở rộng chủ đề vượt ra khỏi sinh hoạt hằng ngày, dạy đọc và viết dù ở mức cơ bản, và tạo lý do thật để dùng như gọi ông bà đều đặn hay gặp trẻ khác cùng ngôn ngữ.
