Có những mất mát hiện ra ngay — bạn bè, trường cũ, căn phòng quen — và có những mất mát chỉ hiện ra sau nhiều năm. Nhóm thứ hai ít được nói tới vì nó không gây ra tiếng khóc nào ở sân bay, nhưng nó là nhóm khó bù nhất, và biết trước về nó cho phép bạn làm một vài việc ngay từ đầu.
Mạng lưới người lớn quanh đứa trẻ
Ba điểm, và đây là mất mát lớn nhất trong nhóm ít thấy.
Một đứa trẻ ở quê nhà thường có nhiều người lớn quanh mình ngoài cha mẹ — ông bà, cô dì chú bác, hàng xóm, thầy cô cũ. Mỗi người là một chỗ dựa, một nguồn kể chuyện, một người có thể hỏi khi không muốn hỏi cha mẹ.
Sang nơi mới, mạng lưới đó thu lại còn hai người. Cha mẹ phải đóng mọi vai cùng lúc, và trẻ mất đi những người lớn khác để soi vào.
Hệ quả ít ai nghĩ tới: gia đình trở nên khép kín hơn, và khi có mâu thuẫn giữa cha mẹ và con thì không còn ai ở giữa để làm dịu. Đây là một trong những lý do các gia đình di cư thường nói rằng quan hệ trong nhà trở nên căng hơn trong vài năm đầu.
Ký ức chung và những điều không giải thích được
Ba điều thuộc loại này.
Trẻ mất phần ký ức chung với bạn bè cùng lứa ở quê nhà, nên khi về thăm, chúng không còn ở trong cùng câu chuyện.
Trẻ cũng chưa có ký ức chung với bạn bè ở nơi mới, vì những năm đầu đời của bọn trẻ kia không có chúng trong đó.
Và có một khoảng thời gian trẻ ở giữa hai nơi mà không hoàn toàn thuộc về nơi nào. Điều này gần như phổ quát với trẻ di cư và nó thường kéo dài tới tuổi trưởng thành.
Cảm giác thuộc về
Bốn điểm, và đây là phần sâu nhất.
Trẻ lớn lên ở nơi mới thường được coi là người nước ngoài ở đó, dù chúng nói ngôn ngữ đó như người bản xứ và không nhớ nơi nào khác.
Và khi về quê nhà, chúng cũng được coi là người ở nước ngoài về. Hai điều này cộng lại tạo ra cảm giác không hoàn toàn thuộc về đâu.
Đây không nhất thiết là điều tiêu cực. Nhiều người lớn lên như vậy nói rằng nó cho họ một cách nhìn mà người khác không có, và một khả năng hiểu nhiều thế giới cùng lúc.
Nhưng nó là một thứ phải đi qua, và đi qua nó dễ hơn nhiều khi trẻ được nói về nó thay vì phải tự hiểu một mình.
Hai mất mát của chính cha mẹ, ít được nói
Chúng ảnh hưởng tới trẻ gián tiếp nên thuộc về chuyên mục này.
Cha mẹ mất khả năng làm người biết mọi thứ. Ở quê nhà bạn hiểu hệ thống, biết hỏi ai, biết cách xử lý mọi tình huống — và con nhìn bạn như vậy. Sang nơi mới, trong vài năm đầu, chính con thường là người thạo hơn: nó dịch cho bạn, nó giải thích cho bạn cách mọi thứ vận hành ở trường. Sự đảo vai này rất phổ biến và nó đổi quan hệ giữa hai bên theo cách không ai chuẩn bị trước.
Và cha mẹ mất khả năng truyền lại thế giới của mình. Những chuyện tuổi thơ, những nơi chốn, những người quen — chúng không có bối cảnh để trẻ hiểu nữa. Điều làm được là kể nhiều hơn, kể sớm hơn, và đưa con về thăm đủ để những cái tên trong chuyện kể có gương mặt thật.
Bốn việc bù đắp được
Chúng không xoá được mất mát nhưng chúng làm khác biệt thật.
Xây một mạng lưới người lớn mới quanh con. Bạn của gia đình, người trong cộng đồng, một người thầy hay huấn luyện viên. Điều này cần cha mẹ chủ động vì nó không tự xảy ra.
Giữ mối liên hệ có nội dung với ông bà, không chỉ là những cuộc gọi hỏi thăm. Kể chuyện, dạy con điều gì đó, cùng làm một việc qua màn hình.
Tạo ký ức chung mới trong gia đình, những việc chỉ nhà mình làm ở nơi này. Chúng trở thành nền tảng mà trẻ dựa vào khi chưa thuộc về đâu bên ngoài.
Và nói với con về việc ở giữa hai nơi, bằng lời rõ ràng. Nói rằng cảm giác đó là bình thường, rằng nhiều người khác cũng có, và rằng nó không có nghĩa là con thiếu gì cả — chỉ có nghĩa là con có hai nơi thay vì một.
Mất mát ít thấy nhất của trẻ là gì?
Mạng lưới người lớn quanh chúng — ông bà, cô dì chú bác, hàng xóm, thầy cô cũ. Sang nơi mới mạng lưới đó thu lại còn cha mẹ, và trẻ mất những người lớn khác để soi vào.
Vì sao gia đình di cư hay căng thẳng hơn trong vài năm đầu?
Vì gia đình trở nên khép kín hơn: cha mẹ phải đóng mọi vai cùng lúc, và khi có mâu thuẫn thì không còn ai ở giữa để làm dịu như khi còn mạng lưới họ hàng.
Cảm giác không thuộc về đâu có phải điều tiêu cực không?
Không nhất thiết. Nhiều người lớn lên như vậy nói rằng nó cho họ một cách nhìn mà người khác không có. Nhưng nó là thứ phải đi qua, và đi qua dễ hơn khi trẻ được nói về nó thay vì tự hiểu một mình.
Bù đắp bằng cách nào?
Xây một mạng lưới người lớn mới quanh con, giữ mối liên hệ có nội dung với ông bà, tạo ký ức chung mới trong gia đình, và nói với con về việc ở giữa hai nơi bằng lời rõ ràng.
