Chuẩn bị cho con trước khi đi định cư: lịch 12 tháng từng việc

Chuẩn bị cho con đi định cư gồm bốn mảng: giấy tờ học tập, tiếng, tâm lý và việc giữ lại một phần tuổi thơ ở quê. Bắt đầu từ 12 tháng trước ngày bay, mỗi tháng làm vài việc nhỏ, con sẽ bước vào trường mới với hồ sơ đủ, vốn tiếng đủ dùng và quan trọng nhất là không bị bất ngờ. Phần lớn khó khăn của trẻ năm đầu không nằm ở việc học khó, mà ở việc các em không được chuẩn bị cho những gì sẽ mất và sẽ gặp.

Lịch chuẩn bị 12 tháng

Giấy tờ học tập: mang gì để con nhập học suôn sẻ?

Mang học bạ, bảng điểm hai đến ba năm gần nhất, giấy khai sinh, sổ tiêm chủng — bản gốc kèm bản dịch. Trường công ở Ontario, British Columbia hay các bang của Úc thường đánh giá lại trình độ khi nhập học, nhưng bảng điểm giúp xếp lớp toán, khoa học phù hợp. Với học sinh trung học, bảng điểm còn ảnh hưởng tới việc tính tín chỉ để tốt nghiệp. Thư nhận xét của giáo viên chủ nhiệm, giấy chứng nhận giải thưởng, chứng chỉ năng khiếu là điểm cộng khi con xin vào chương trình đặc biệt.

Nhà ở quyết định trường: ở nhiều nơi tại Canada, Mỹ, Úc, con được học trường công theo khu vực địa chỉ nhà. Vì vậy hãy tìm hiểu trường trước khi chọn khu thuê nhà, không phải ngược lại.

Nói với con thế nào và khi nào?

Nói sớm, nói thật, và nói theo tuổi. Với trẻ mẫu giáo, chỉ cần câu chuyện đơn giản: nhà mình sẽ chuyển đến một nơi có mùa đông có tuyết, con sẽ có trường mới. Với trẻ tiểu học, cho con tham gia các quyết định nhỏ: chọn màu phòng, chọn môn thể thao. Với thiếu niên, nói thật cả lý do lẫn cái giá, và lắng nghe phản đối — các em có thể không đổi được quyết định, nhưng cần được nghe.

Sai lầm hay gặp là giấu con đến phút chót vì sợ con buồn. Kết quả là con mất cơ hội chia tay bạn bè, ông bà, và mang cảm giác bị đặt vào việc đã rồi suốt năm đầu.

Tiếng cho con: đủ dùng là được, đừng ép thành áp lực

Trẻ dưới mười tuổi thường bắt được tiếng mới nhanh khi đã vào trường; việc của cha mẹ trước khi đi là cho con làm quen âm thanh, không phải luyện thi. Với con trên mười hai tuổi, tiếng học thuật mới là thử thách: các em phải học lịch sử, khoa học bằng tiếng mới cùng lúc với tiếng giao tiếp. Thêm một lớp tiếng có bài đọc học thuật trong năm cuối ở Việt Nam là đầu tư đáng giá.

Song song, hãy có kế hoạch giữ tiếng Việt: sách tiếng Việt mang theo, lớp tiếng Việt cuối tuần ở chùa hay hội đoàn, nói tiếng Việt ở nhà. Trẻ mất tiếng Việt thì mất luôn cầu nối với ông bà.

Chọn thời điểm nhập học

Nếu được chọn ngày bay, hãy đến trước khi năm học bắt đầu vài tuần. Con có thời gian làm quen khu ở, mua đồng phục, đi thử đường tới trường. Vào lớp đúng đầu năm, con bắt đầu cùng mọi người thay vì là đứa trẻ mới giữa kỳ. Ở Bắc Mỹ, đó là cuối tháng 8; ở Úc là tháng 1. Nhưng đừng để lịch học quyết định toàn bộ ngày đi nếu hồ sơ định cư có hạn nhập cảnh riêng — điều đó cần đối chiếu với điều kiện visa của gia đình. Bàn sâu hơn về tuổi chuyển đi ở chuyên mục Con cái & thời điểm.

Hành lý của con: mang gì, để lại gì

Quần áo, đồ dùng học tập phần lớn mua ở nơi mới sẽ hợp với khí hậu và thói quen trường hơn; mang theo vừa đủ cho vài tuần đầu. Những thứ nên ưu tiên chỗ trong vali là thứ khó mua lại: sách tiếng Việt yêu thích, album ảnh gia đình, đồ chơi gắn với kỷ niệm, nhạc cụ nhỏ nếu con đang học. Với vùng lạnh như Winnipeg, Calgary hay Minnesota, áo khoác, giày đi tuyết nên mua tại chỗ vì đồ bán ở Việt Nam thường không đủ ấm.

Điều ít ai nói: con cũng cần tiễn biệt

Người làm tư vấn định cư lâu năm để ý rằng những đứa trẻ thích nghi tốt thường đã được chia tay đàng hoàng: có buổi liên hoan với lớp, có cuốn sổ bạn bè viết lưu niệm, có địa chỉ để giữ liên lạc. Trẻ bị bứng đi đột ngột hay mang theo cảm giác dở dang và lý tưởng hoá nơi cũ, làm khó việc gắn bó với nơi mới. Hãy để con tự chọn vài món đồ — gấu bông, cuốn truyện, quả bóng — để mang theo trong hành lý xách tay; nó là sợi dây nối hai cuộc sống.

Câu hỏi thường gặp