Hỏi ý kiến một đứa trẻ về việc chuyển đi khó hơn vẻ ngoài, vì trẻ thường trả lời điều chúng nghĩ cha mẹ muốn nghe — nhất là khi chúng cảm thấy cha mẹ đã quyết rồi. Bài cuối của chuyên mục nói về cách hỏi để nhận được câu trả lời thật, và cách đọc nó.
Hỏi theo độ tuổi
Bốn mức, và câu hỏi khác nhau hoàn toàn.
Trẻ trước tuổi đi học: không hỏi ý kiến về quyết định, mà chuẩn bị. Kể về nơi sắp tới, cho xem ảnh, đọc sách về việc chuyển nhà. Mục tiêu là làm điều sắp xảy ra trở nên quen thuộc.
Tuổi tiểu học: hỏi về cảm giác chứ không hỏi về quyết định. "Con nghĩ gì về việc này" và "con lo điều gì nhất" — hai câu này cho bạn nhiều thông tin, và chúng không đặt lên vai trẻ một gánh nặng mà trẻ chưa gánh được.
Tuổi thiếu niên: hỏi thật, và để câu trả lời có trọng lượng trong quyết định. Nói rõ trọng lượng đó là bao nhiêu — nếu đây là điều gia đình sẽ làm dù con phản đối, hãy nói điều đó thay vì giả vờ hỏi.
Và gần tuổi trưởng thành: đây là một cuộc bàn giữa hai người, và các phương án khác — con ở lại hoàn thành chương trình, đi sau — cần được đặt lên bàn thật sự.
Ba câu hỏi mở nhận được nhiều thông tin nhất
Chúng không hỏi thẳng vào quyết định nên trẻ dễ trả lời thật hơn.
"Con nghĩ điều gì sẽ khó nhất?" Câu trả lời cho câu này cho bạn biết trẻ đang lo gì thật sự, và nó thường không phải điều bạn đoán.
"Con muốn mang theo gì?" Nghe nhẹ nhàng nhưng nó mở ra cả một cuộc trò chuyện về những gì trẻ sợ mất.
"Nếu con được quyết định một việc trong chuyện này, con muốn quyết việc gì?" Câu này vừa cho trẻ một phần quyền thật, vừa cho bạn biết điều gì quan trọng với trẻ nhất.
Cách đọc câu trả lời
Bốn điều cần lưu ý, vì lời nói không phải là toàn bộ.
"Con sao cũng được" thường không phải là đồng ý. Nó thường là trẻ không muốn làm cha mẹ khó xử, hoặc trẻ chưa hình dung được điều đang được hỏi.
Sự hào hứng ban đầu thường không bền. Trẻ có thể rất thích ý tưởng đi, và cảm giác đó đổi hẳn khi ngày đi tới gần và khi phải chia tay thật.
Trẻ có thể nói khác nhau với cha và với mẹ, hoặc nói thật hơn với một người khác trong nhà. Đó không phải sự không trung thực — đó là trẻ đang thử xem phản ứng của ai an toàn hơn.
Và im lặng là một câu trả lời. Nếu trẻ không muốn nói về chủ đề này, đừng ép — nhưng hãy mở lại cuộc trò chuyện vài lần, vì lần thứ ba thường khác hẳn lần thứ nhất.
Điều nên hứa và điều không nên
Nên hứa những điều bạn kiểm soát được: rằng bạn sẽ nghe, rằng con được giữ liên lạc với bạn cũ, rằng gia đình sẽ về thăm theo một lịch cụ thể nếu bạn thật sự thu xếp được.
Không nên hứa những điều bạn không kiểm soát: rằng con sẽ thích, rằng con sẽ có bạn ngay, rằng mọi thứ sẽ ổn. Nếu chúng không xảy ra, trẻ sẽ nhớ lời hứa đó rất lâu.
Và nên nói thật rằng sẽ có giai đoạn khó. Trẻ chịu đựng giai đoạn khó tốt hơn nhiều khi nó đã được báo trước — điều này đúng với mọi độ tuổi.
Ba điều khép lại chuyên mục
Không có độ tuổi hoàn hảo, nhưng có bản đồ. Trước tuổi đi học nhẹ nhất cho trẻ và nặng nhất cho cha mẹ; tiểu học là cửa sổ thuận lợi; thiếu niên khó nhất; và gần tuổi trưởng thành thì cần những phương án khác.
Con bạn sẽ được ngôn ngữ mới và sẽ mất tiếng mẹ đẻ nếu không ai giữ. Đây là điều dự đoán được, phòng được, và là việc của cha mẹ chứ không phải của trẻ.
Và những mất mát lớn nhất của trẻ là những mất mát ít thấy nhất — mạng lưới người lớn quanh chúng, ký ức chung, và cảm giác thuộc về. Không cái nào xoá được, nhưng cả ba đều bù được phần nào nếu cha mẹ biết trước và chủ động làm.
Nếu con bạn có dấu hiệu khó khăn tâm lý kéo dài trong hoặc sau quá trình chuyển đi, hãy tìm một người có chuyên môn — đó là việc bình thường và nó hiệu quả nhất khi làm sớm.
Hỏi con thế nào theo từng độ tuổi?
Trẻ trước tuổi đi học thì chuẩn bị chứ không hỏi ý kiến; tuổi tiểu học hỏi về cảm giác chứ không hỏi về quyết định; tuổi thiếu niên hỏi thật và nói rõ trọng lượng của câu trả lời; gần tuổi trưởng thành thì đây là cuộc bàn giữa hai người.
Câu hỏi nào nhận được nhiều thông tin nhất?
Ba câu mở: con nghĩ điều gì sẽ khó nhất, con muốn mang theo gì, và nếu con được quyết định một việc trong chuyện này thì con muốn quyết việc gì.
"Con sao cũng được" nghĩa là gì?
Thường không phải là đồng ý. Nó thường là trẻ không muốn làm cha mẹ khó xử, hoặc trẻ chưa hình dung được điều đang được hỏi.
Nên hứa gì với con?
Chỉ hứa những điều bạn kiểm soát được: rằng bạn sẽ nghe, rằng con được giữ liên lạc với bạn cũ, rằng gia đình về thăm theo lịch cụ thể. Đừng hứa rằng con sẽ thích hay mọi thứ sẽ ổn.
