Không có độ tuổi hoàn hảo để chuyển một đứa trẻ sang sống ở nước khác, nhưng có những giai đoạn khác nhau rất rõ — và biết con mình đang ở đâu trên bản đồ đó đổi cả cách bạn chuẩn bị. Bài này mô tả bản đồ; nó không nói bạn nên đi vào lúc nào, vì điều đó còn phụ thuộc vào nhiều thứ khác trong đời bạn.
Trước tuổi đi học
Ba đặc điểm, và đây là giai đoạn nhẹ nhất về mặt thích nghi của trẻ.
Trẻ học ngôn ngữ mới gần như không tốn công, và thường đạt mức bản ngữ.
Trẻ chưa có mạng lưới bạn bè để mất, nên phần mất mát ở tuổi này là của cha mẹ chứ không phải của con.
Nhưng gánh nặng dồn hết lên cha mẹ. Bạn vừa phải xây lại đời mình vừa phải chăm con nhỏ ở một nơi không có ông bà, không có người quen, không có mạng lưới hỗ trợ. Đây là điều ít được nói và nó là phần khó thật của giai đoạn này.
Tuổi tiểu học
Bốn đặc điểm, và nhiều người coi đây là cửa sổ thuận lợi nhất.
Trẻ vẫn học ngôn ngữ rất nhanh, dù không còn dễ như giai đoạn trước.
Trẻ kết bạn dễ, vì ở tuổi này việc kết bạn chưa đòi hỏi sự tinh tế về ngôn ngữ và văn hoá.
Chương trình học còn tương đối tương đồng giữa các hệ thống, nên khoảng lệch kiến thức nhỏ và bù được.
Nhưng trẻ đã đủ lớn để nhớ và để mất. Bạn bè, ông bà, ngôi nhà — chúng có ý nghĩa thật với trẻ ở tuổi này, và việc chia tay cần được làm cẩn thận chứ không phải làm qua loa.
Tuổi thiếu niên
Đây là nhóm khó nhất và nó có một bài riêng trong chuyên mục này, nhưng cần nêu ba điểm ở đây.
Danh tính và vị trí trong nhóm bạn là trung tâm của đời sống ở tuổi này, và chuyển đi lấy đi cả hai cùng lúc.
Ngôn ngữ vẫn học được nhưng dấu giọng thường còn lại, và ở tuổi nhạy cảm với sự khác biệt thì điều đó có trọng lượng.
Và trẻ ở tuổi này có ý kiến riêng, có quyền có ý kiến đó, và sẽ nhớ rất lâu việc mình có được hỏi hay không.
Tuổi cuối trung học và sau đó
Ba đặc điểm, và ở đây phép tính đổi hẳn.
Việc chuyển giữa chừng một giai đoạn thi cử quan trọng là rủi ro lớn, vì hai hệ thống hiếm khi khớp nhau ở đúng thời điểm đó.
Nhưng trẻ ở tuổi này gần tới lúc tự lập, nên có những phương án khác — đi học sau, đi riêng, hoặc gia đình đi trước còn con ở lại hoàn thành chương trình.
Và đây là lúc ý kiến của con nên có trọng lượng gần như ngang cha mẹ. Một người mười bảy tuổi bị buộc chuyển đi vào năm cuối thường mang theo điều đó rất lâu.
Bốn câu cho bất kỳ độ tuổi nào
"Con tôi đang ở giai đoạn nào của việc học và của việc kết bạn?"
"Nếu chuyển vào lúc này, con sẽ mất một năm học hay không?" Hai hệ thống lệch nhau về năm học và về chương trình là chuyện bình thường, và biết trước thì thu xếp được.
"Con có anh chị em không, và các con ở những giai đoạn nào?" Một thời điểm tốt cho đứa này có thể là thời điểm tệ cho đứa kia, và đó là một phép cân thật.
"Và tôi đã hỏi con chưa?" Với trẻ đủ tuổi để hiểu, đây là câu quan trọng nhất trong bốn câu — và bài cuối của chuyên mục nói về cách hỏi cho đúng.
Bài tập
Vẽ một dòng thời gian cho mỗi đứa con, từ bây giờ tới khi chúng mười tám tuổi. Đánh dấu các mốc quan trọng: chuyển cấp, kỳ thi lớn, năm cuối.
Rồi nhìn xem thời điểm bạn đang cân nhắc rơi vào đâu trên các dòng đó.
Nếu nó rơi ngay trước một mốc lớn của một đứa, đó là dữ kiện đáng cân nhắc — không phải để từ bỏ, mà để hỏi xem lùi lại một năm có làm mọi thứ dễ hơn đáng kể không.
Độ tuổi nào chuyển đi dễ nhất cho trẻ?
Tuổi tiểu học thường được coi là cửa sổ thuận lợi nhất: trẻ học ngôn ngữ nhanh, kết bạn dễ, và chương trình học còn tương đối tương đồng. Nhưng trẻ đã đủ lớn để nhớ và để mất, nên việc chia tay cần làm cẩn thận.
Chuyển khi con còn rất nhỏ thì sao?
Nhẹ nhất về thích nghi của trẻ — học ngôn ngữ gần như không tốn công và chưa có mạng lưới bạn bè để mất. Nhưng gánh nặng dồn hết lên cha mẹ, những người vừa xây lại đời mình vừa chăm con nhỏ không có mạng lưới hỗ trợ.
Tuổi nào khó nhất?
Tuổi thiếu niên, vì danh tính và vị trí trong nhóm bạn là trung tâm đời sống ở tuổi này và chuyển đi lấy đi cả hai cùng lúc. Trẻ ở tuổi này cũng có ý kiến riêng và sẽ nhớ rất lâu việc mình có được hỏi hay không.
Nên cân nhắc gì về thời điểm?
Con đang ở giai đoạn nào của việc học và kết bạn, chuyển vào lúc này con có mất một năm học không, các con ở những giai đoạn khác nhau thì cân thế nào, và bạn đã hỏi con chưa.
